Gıda firmaları roll up banner'da yalnızca Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği'nde izin verilen ve ürünün koşullarını gerçekten karşıladığı beyanları kullanabilir. Hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme iddiası yasaktır; “doğal”, “katkısız” gibi ifadeler de benzer ürünlerin hepsinde bulunan bir özelliği ayrıcalık gibi sunuyorsa yanıltıcı sayılır.
Beslenme beyanı ile sağlık beyanı arasındaki fark nedir?
Beslenme beyanı, ürünün enerji ya da besin ögesi içeriğiyle ilgili bir özelliğini anlatır: “düşük yağlı”, “şeker ilave edilmemiştir”, “lif kaynağı”, “yüksek protein” gibi. Her birinin yönetmelikte tanımlanmış bir koşulu vardır ve ürün bu koşulu karşılamıyorsa beyan kullanılamaz. Sağlık beyanı ise bir besin ögesi ile sağlık arasında ilişki kurar; örneğin bir vitaminin bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkısı. Sağlık beyanları yalnızca onaylı listede yer alan ifadelerle ve o ifadenin kullanım koşulları sağlanarak yapılabilir. Liste dışındaki serbest yorumlar, roll up'ta kısaltılmış haliyle bile sorun yaratır.
Besin ögesi değerleri roll up'ta nasıl gösterilir?
Roll up'a besin ögesi tablosunun tamamını taşımak gerekmez; ancak bir değer yazılacaksa ambalajdaki değerle aynı birimde, yani 100 g veya 100 ml başına verilmelidir. Porsiyon başına değer kullanılıyorsa porsiyon miktarı hemen yanında belirtilir. Farklı birimleri karıştırmak ürünü olduğundan daha az yağlı ya da şekerli gösterebilir.
Roll up'ta hangi ifadeler sorun çıkarır?
| İfade | Olası sorun | Daha güvenli kullanım |
|---|---|---|
| “Bağışıklığı güçlendirir” | Onaylı beyan metninden farklı ve abartılı | Ürün koşulu sağlıyorsa onaylı beyanın kendisi |
| “Kolesterolü düşürür”, “şekere iyi gelir” | Hastalıkla ilgili iddia | Kullanılmamalı |
| “Hızlı zayıflatır” | Kilo kaybının hızına veya miktarına atıf | Kullanılmamalı |
| “Katkısız” | O ürün grubunda katkı maddesine zaten izin yoksa yanıltıcı | Katkıya izin verilen üründe, gerçekten kullanılmıyorsa |
| “%100 doğal” | İşleme ve içerik bakımından doğrulanması güç | İçeriğin somut tarifi: “yalnızca domates ve tuz” |
| “Şekersiz” | Doğal şeker içeren üründe yanıltıcı | Koşul sağlanıyorsa “şeker ilave edilmemiştir”, gerekirse “doğal olarak şeker içerir” notuyla |
| “Glutensiz” | Ayrı düzenlemedeki koşulları ve analiz doğrulamasını gerektirir | Analizle doğrulanmış üründe, ambalajdaki ifadeyle aynı |
“Organik” ifadesi de kendi mevzuatına tabidir ve yalnızca sertifikalı ürünlerde, sertifikanın kapsadığı ürün için kullanılabilir. Coğrafi işaretli bir ürün adı da ancak tescil koşullarına uygun üretimde yer alabilir.
Roll up tasarımında beyanlar nasıl yerleştirilmeli?
Gıda fuarlarında ve market içi tanıtımlarda roll up genellikle ambalajın büyütülmüş bir versiyonu gibi tasarlanır. Bu durumda ambalajdaki beyanın roll up'ta değiştirilmeden kullanılması önemlidir; ambalajda “lif kaynağı” yazan bir ürünün roll up'ında “lif deposu” demek yeni ve onaysız bir beyan üretir. Pratik kontrol listesi:
- Roll up'taki her beyanı ambalaj etiketindeki ifadeyle birebir karşılaştırın.
- Sağlık beyanı kullanılıyorsa çeşitli ve dengeli beslenmenin ve sağlıklı yaşam tarzının önemini belirten ifadeyi aynı yüzeyde okunur boyutta bulundurun.
- Ürün görselinde gerçekte bulunmayan meyve, bal veya tereyağı gibi içerikleri göstermeyin; görsel de tüketiciyi yönlendiren bir anlatımdır.
- Tadım standında birden fazla ürün sunuluyorsa her beyanın hangi ürüne ait olduğunu açık yazın.
- Tadım yapılıyorsa alerjen bilgisini roll up yerine masa üstünde ayrıca ve görünür biçimde belirtin.
Denetim kim tarafından yapılır?
Gıda beyanlarının uygunluğunu Tarım ve Orman Bakanlığı denetler; reklam niteliğindeki yanıltıcı ifadeler ise Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu'nun da inceleme alanına girer. Roll up bir fuarda birkaç gün kullanılsa bile tanıtım materyalidir ve aynı kurallara tabidir. Beyan listesini baskıdan önce firmanın gıda mühendisi ya da mevzuat sorumlusuyla netleştirip ardından tasarıma geçmek, sonradan yeniden baskı ihtiyacını ortadan kaldırır. Ürün reçetesi değiştiğinde roll up'taki beyanların da yeniden gözden geçirilmesi gerekir; eski tarifin koşulunu karşılayan bir beyan yeni tarifte geçerliliğini yitirebilir. Tadım standının ölçüsü, roll up sayısı ve yerleşimi için Ankara Örümcek Stand ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
“Ev yapımı” ifadesi roll up'ta kullanılabilir mi?
Ürün endüstriyel bir tesiste üretiliyorsa “ev yapımı” ifadesi üretim yöntemi konusunda yanıltıcı olabilir. Tarifin özelliğini somut anlatan ifadeler daha güvenlidir.
Roll up'ta “yerli üretim” yazılabilir mi?
Ürün gerçekten Türkiye'de üretiliyorsa yazılabilir. Hammaddenin önemli bir kısmı ithalse ifadenin ürünün tamamını değil üretim yerini anlattığı açık olmalıdır.
Takviye edici gıdalar için kurallar farklı mı?
Takviye edici gıdalar da beyan kurallarına tabidir. Ayrıca ürün ilaç gibi sunulmamalı, hastalık tedavisi çağrıştırılmamalıdır.